Saraton (onkologiya) tashxisi nafaqat bemor, balki butun oila hayotiga ta’sir qiladi. Davolanish jarayonida charchoq, og‘riq, ko‘ngil aynishi, ishtaha pasayishi, uyqusizlik kabi holatlar tez-tez uchrashi mumkin. Bunday paytda uyda qo‘llab-quvvatlash va to‘g‘ri tashkil etilgan onkologik parvarish bemorning hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi.

Quyida uy sharoitida bemorni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar, shuningdek palliativ yordam doirasida nimalarga e’tibor berish kerakligi haqida gaplashamiz. (Eslatma: bu maqola ma’rifiy maqsadda. Dori buyurish yoki tashxis qo‘yish emas.)

Uyda qo‘llab-quvvatlash deganda quyidagilar nazarda tutiladi:

• bemorning kundalik ehtiyojlarini yengillashtirish (ovqatlanish, gigiyena, uyqu rejimi)
• simptomlarni yengillashtirishga ko‘mak (masalan, ko‘ngil aynishi, kuchsizlik, suvsizlanish belgilari)
• xavfsiz muhit yaratish (yiqilishning oldini olish, infeksiya xavfini kamaytirish)
• yaqinlar uchun psixologik yengillik: “nima qilishni bilmay qolish” holatini kamaytirish

Uyda parvarish to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilsa, bemor o‘zini ko‘proq xotirjam his qiladi, oilada ham boshqaruv va tartib paydo bo‘ladi.

Onkologik parvarish odatda saraton bilan davolanish jarayonida bemorni kundalik parvarish qilish, nojo‘ya ta’sirlarni kuzatish, asoratlarning oldini olish, umumiy holatini yengillashtirishga qaratiladi.

Palliativ yordam esa kasallik bosqichidan qat’i nazar, bemorning hayot sifatini yaxshilashga yo‘naltirilgan yondashuv. Unda asosiy urg‘u:

• og‘riqni nazorat qilishga ko‘mak,
• bezovtalik, nafas qisishi, uyqusizlik, ko‘ngil aynishi kabi holatlarda yengillik,
• bemor va oila uchun ma’naviy-psixologik qo‘llab-quvvatlash.

Muhimi: palliativ yordam “umid yo‘q” degani emas. Bu “bemor o‘zini imkon qadar yaxshi his qilsin” degan yondashuv.

1. Suvsizlanish alomatlarini kuzating

Saraton davolash jarayonida ishtaha pasayishi, qayt qilish, diareya yoki harorat sabab suvsizlanish bo‘lishi mumkin.
Belgilar: og‘iz qurishi, bosh aylanishi, siydik kamayishi, holsizlik.
Agar alomatlar kuchaysa, tibbiy mutaxassis bilan bog‘lanish zarur.

2. Ovqatlanishni “kam-kam, lekin tez-tez” qiling
Bemor ko‘p ovqat yeyolmasa, kichik porsiyalar yordam beradi:
yengil sho‘rva, bo‘tqa, yogurt, mevali pyure
juda achchiq, juda yog‘li ovqatni kamaytirish
Ko‘ngil aynishi bo‘lsa, ovqat hidini keskinlashtirmaslik ham foydali.

3. Og‘riq va noqulaylikni kundalik qayd qilib boring
Oddiy daftar yoki telefonda:

• og‘riq qachon kuchayadi?
• nima yengillashtiradi?
• uyqu qanday?

Bu ma’lumotlar shifokor bilan muloqotda juda asqotadi.

4. Infeksiya xavfini kamaytiring
Immunitet pasaygan paytda gigiyena muhim:

• qo‘l yuvish, uy ventilyatsiyasi
• odam ko‘p joylardan vaqtincha cheklash
• alohida sochiq va idishlardan foydalanish

5. Harakatni imkon qadar saqlang
To‘liq yotib qolish holsizlikni kuchaytirishi mumkin.
Eng oddiy narsa: xonada sekin yurish, yengil cho‘zilish (agar shifokor cheklamagan bo‘lsa).

6. Ruhiy qo‘llab-quvvatlashni unutmang
Bemor bilan gaplashish uslubi juda ta’sirli:

• “sen yolg‘iz emassan” kayfiyati
• bemorning fikrini eshitish, majburlamaslik
• qisqa, iliq suhbatlar, yoqimli musiqa, sevimli film

7.“Qachon shoshilinch yordam kerak?” belgilarini biling
Quyidagilar bo‘lsa, tibbiy yordamga murojaat qiling:

• nafas qisishi, hushdan ketish
• kuchli qon ketish
• yuqori isitma (ayniqsa immunitet pasaygan bo‘lsa)
• to‘xtamaydigan qayt qilish, suvsizlanish alomatlari kuchayishi

Onkologiya hamshirasi (yoki onkologik parvarish ko‘nikmasiga ega hamshira) uyda quyidagilarga ko‘mak berishi mumkin:

• bemorning umumiy holatini kuzatish (bosim, puls, holsizlik belgilarini baholash)
• simptomlarni yengillashtirish bo‘yicha parvarish tavsiyalari
• uy sharoitida muolaja jarayonida gigiyena va xavfsizlikka rioya qilish
• ukol/sistema (IV) kabi muolajalarni shifokor ko‘rsatmasiga muvofiq, to‘g‘ri va ehtiyotkor bajarish
• yaqinlarga parvarish bo‘yicha yo‘l-yo‘riq berish (nimalarga e’tibor qilish, qachon murojaat qilish)

Eslatma: hamshira shifokor o‘rnini bosa olmaydi. Lekin u uyda parvarish jarayonini ancha tartibli va xavfsiz qiladi.

Ba’zi holatlarda shifokor ko‘rsatmasiga binoan ukol yoki tomir ichiga suyuqlik yuborish (sistema) kerak bo‘lishi mumkin. Uy sharoitida buni mustaqil qilish xavfli.

Mutaxassis kelib bajarganda:

• aseptika qoidalari (tozalik)
• tomirga kirish xavfsizligi
• bemor holatini kuzatish

kabi jihatlar nazoratda bo‘ladi.

Agar sizga O‘zbekiston bo‘yicha uyda onkologik parvarish doirasida hamshira yordami kerak bo‘lsa, Onlayn Hamshira mobil ilovasi orqali buyurtma qoldirishingiz mumkin. Bu bemor va yaqinlari uchun ortiqcha yugur-yugurni kamaytirib, uyda qo‘llab-quvvatlashni osonlashtiradi.

FAQ

Palliativ yordam faqat og‘ir bosqichdagilarga kerakmi?
Yo‘q. Palliativ yordam kasallik bosqichidan qat’i nazar, hayot sifatini yaxshilash va simptomlarni yengillashtirishga qaratilgan.

Uyda saraton bemorini qo‘llab-quvvatlashda eng muhim narsa nima?
Xavfsiz muhit, gigiyena, suvsizlanish va og‘riq belgilarini kuzatish, hamda ruhiy qo‘llab-quvvatlash.

Uyda sistema/ukol qilish mumkinmi?
Faqat shifokor ko‘rsatmasiga binoan va malakali mutaxassis tomonidan bajarilgani xavfsizroq. O‘zboshimchalik tavsiya etilmaydi.

Onkologiya hamshirasi nimalarga yordam beradi?
Parvarish, kuzatuv, simptomlarni yengillashtirish bo‘yicha ko‘mak, va shifokor ko‘rsatmasiga muvofiq muolajalarni bajarishga yordam beradi.